Harun Omer is arts-onderzoeker aan de Universiteit van Heidelberg. Hij leidde een kleine studie naar de werkzaamheid van absintalsem bij veertig patiënten in vijf Duitse ziekenhuizen met een ernstige vorm van de ziekte van Crohn die slecht reageerden op de gangbare behandeling. De resultaten werden recent gepubliceerd in het tijdschrift Phytomedicine.
Tijdens de eerste tien weken van het onderzoek bouwden alle veertig patiënten -iets meer mannen dan vrouwen- geleidelijk het gebruik van corticosteroïden (prednisonpreparaten) volledig af. Wel gingen zij door met andere medicijnen tegen de ziekte van Crohn, zoals azathioprine en methotrexaat.
Twintig deelnemers kregen tijdens diezelfde periode het plantaardige middel SedaCrohn, de andere helft slikte een placebo. De onderzoekers, noch de patiënten wisten wie van de deelnemers het echte dan wel het nepmiddel kregen. SedaCrohn wordt vervaardigd door het Amerikaanse bedrijf Nova Herbal Supplements. Een capsule bevat niet alleen 250 milligram gedroogd poeder van absintalsem, maar daarnaast ook 100 milligram roosextract, 40 milligram kardemom (Elettaria cardamomum, familie van gember) en 10 milligram extract van de mastiekboom (Pistacia lentiscus). De deelnemers slikten tweemaal daags drie capsules of drie maal daags twee capsules.
De toegevoegde plantaardige stoffen versterken volgens Omer het effect van absintalsem met een factor 10. „Ook in de volksgeneeskunst werd absintalsem nooit alleen gegeven, maar altijd in combinatie met andere bittere kruiden” (zie kader). De placebo bestond uit dezelfde kruidenextracten, maar zonder absintalsem. „Deze kruiden hebben alleen of gezamenlijk geen antivirale activiteit, zo is uit eerder onderzoek gebleken, dus het was geen probleem dat ze in de placebo zaten.”
Omer benadrukt tijdens een eerste telefoongesprek dat de studie niet is bekostigd door Nova Herbal Supplements. Wel stelde de firma gratis de kruidenextracten voor het onderzoek beschikbaar. Als later blijkt dat hij op internet als contactpersoon voor het bedrijf wordt genoemd, laat hij tijdens een tweede gesprek weten medisch adviseur van de firma te zijn.
Opzienbarend
De resultaten van de studie waren volgens Omer opzienbarend. Na acht weken waren dertien patiënten uit de SedaCrohngroep nagenoeg vrij van ziektesymptomen. In de neppilgroep daarentegen verslechterde tijdens de eerste tien weken het ziektebeeld bij zestien van de twintig patiënten. Elf van hen moesten in de elfde week daarom opnieuw beginnen met het slikken van prednison. In de groep die SedaCrohn kreeg, was dat slechts bij twee patiënten het geval.
In de tweede fase van het onderzoek, week tien tot twintig, stopten de patiënten uit beide groepen met het slikken van SedaCrohn of de placebo. De dertien patiënten uit de SedaCrohngroep bleven tien weken na het stoppen van de therapie stabiel, bij vijf anderen uit dezelfde groep verbeterde alsnog het ziektebeeld, zodat na twintig weken het totaal aantal patiënten dat positief op de behandeling reageerde, was gestegen tot achttien. Ze hadden geen prednison meer nodig. Na een jaar was dit volgens Omer bij de helft van de patiënten nog steeds het geval. Hij tekent daarbij echter wel aan dat deze individuele waarnemingen geen deel meer uitmaakten van de studie en niet zijn gepubliceerd.
Opmerkelijk noemt Omer verder het feit dat aan het eind van de tien weken bij 70 procent van de patiënten uit de SedaCrohngroep sprake was van een duidelijke vermindering van depressieve symptomen. In de placebogroep was dat bij geen van de deelnemers het geval. „Uit de volksgeneeskunde is bekend dat absintalsem antidepressieve eigenschappen heeft. De stemmingsverbetering is dus niet afhankelijk van het feit dat de patiënten opknapten, hoewel dat zeker zal hebben meegewerkt.”
De resultaten van de behandeling werden vastgesteld aan de hand van internationale standaarden zoals de Crohn’s Disease Activity Index, vragenlijsten, bloedonderzoek naar ontstekingsstoffen en de Hamilton Depression Scale.
Werking
Het werkingsmechanisme van absintalsem is volgens Omer nog niet duidelijk. Uit andere onderzoeken kwam naar voren dat het middel virusdodende eigenschappen heeft. „In 80 procent van de patiënten met de ziekte van Crohn worden diverse typen humane herpesvirussen aangetroffen (cytomegalovirus (HHV-4), Epstein-Barrvirus (HHV-5) en HHV-6, het roseolovirus). Er zijn aanwijzingen dat zulke virussen een rol spelen bij het ontstaan van darmziekten”, aldus Omer.
Hij verwijst naar studies waarin in water opgelost extract van absintalsem in staat bleek apencellen en menselijke darmslijmvliescellen te beschermen tegen diverse typen herpesvirussen. „Die bescherming nam -volgens ongepubliceerde gegevens uit laboratoriumonderzoek- toe als absintalsem werd gecombineerd met plantaardige extracten van roos, kardemom en mastiekboom.”
Daarnaast is volgens Omer van absintalsem uit de literatuur bekend dat het immuunmodulerende eigenschappen heeft. „Het brengt het afweersysteem tot rust. Ook dat kan een rol spelen bij het gevonden herstel.”
De behaalde resultaten noemt de Heidelbergse arts-onderzoeker opmerkelijk, te meer omdat het ging om een groep patiënten die slecht reageerde op de gebruikelijke therapie. „Dit is de groep die in ziekenhuizen in aanmerking komt voor behandeling met infliximab, een duur nieuw middel tegen crohn dat de ontstekingsactiviteit verlaagt (merknaam Remicade, WvH).” Het remt volgens Omer de Tumor Necrosis Factor Alfa (TNF-alfa), een stof die het ontstekingsproces bevordert.
„In onze studie vonden we bij tien patiënten dat ook absintalsem een daling geeft van TNF-alfa van gemiddeld 16 nanogram per liter bloed tot 8 nanogram. Dat is een normaal niveau van een gezond persoon. Het lijkt erop dat je met dit kruidengeneesmiddel tegen slechts een fractie van de kosten in de praktijk hetzelfde kunt bereiken als met zo’n TNF-blokker.”
Kanker
Van negatieve bijwerkingen met SedaCrohn hebben de onderzoekers niets gemerkt. „Uit de beschrijvingen in Duitse en Europese farmacopeeën, onder meer het bekende Deutsches Arzneibuch, is te lezen dat tot een dosis van 3 gram per dag geen bijwerkingen van absintalsem optreden. Tijdens het onderzoek had bij de deelnemers geen wisselwerking plaats met de overige medicijnen tegen crohn. Het gaat vooral om de stof thujon in absintalsem. De hoeveelheid daarvan in Sedacrohn is echter ver beneden de toegestane grens, zodat daarvan geen problemen zijn te verwachten.” Zwangere vrouwen moeten absintalsem echter niet gebruiken vanwege het mogelijke risico op een miskraam.
Een grotere studie om de gevonden resultaten te bevestigen en de veiligheid beter te kunnen beoordelen zit er voorlopig niet in. Omer en zijn collega’s willen in nieuwe pilotstudies wel onderzoek gaan doen naar de mogelijke werkzaamheid van absintalsem bij andere auto-immuunziekten en kanker.
Hij benadrukt dat patiënten met de ziekte van Crohn die overwegen SedaCrohn te gaan gebruiken, dit uitsluitend moeten doen in overleg met hun specialist. „Ze mogen hun medicijngebruik niet zomaar staken. Daarover kan alleen hun behandelend arts beslissen.”
SedaCrohn is via internet in de VS te bestellen bij: www.noorherbals.com. Kosten: 35 dollar voor 100 capsules, excl. 5 dollar verzendkosten.
„Interessante studie, maar zwak opgezet”
„Absintalsem leidt volgens de uitkomsten van deze studie tot een duidelijke en significante vermindering van de ziekteactiviteit. De effecten op het welbevinden en de kwaliteit van leven verschillen echter niet significant van die van de placebo. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de aandacht die de patiënten in het kader van de studie kregen.”
Dat stelt dr. Aletta Kraneveld, als immunofarmacoloog verbonden aan de vakgroep farmacologie en pathofysiologie van de Universiteit Utrecht. Ze is onderzoeker en richt zich op de ziekte van Crohn en andere auto-immuunaandoeningen.
Kraneveld plaatst een paar belangrijke kanttekeningen bij de opzet en de uitkomsten van het onderzoek. „De hoeveelheid gegevens is aan de magere kant. De wetenschappelijke waarde van het tijdschrift Phytomedicine is laag, maar dat komt ook door het vakgebied. Doordat het nepmiddel niet alleen uit vulstof bestaat, maar dezelfde kruidencombinatie bevat, alleen zonder absintalsem, stellen de onderzoekers dat ze kunnen bepalen wat het pure effect van dit middel is. Ze beweren, op basis van niet gepubliceerde resultaten, dat de kruidencombinatie geen effect heeft. Dat is nogal zwak. Ook staat er de ene keer in het artikel dat de dosering bestaat uit tweemaal daags drie capsules, de andere keer driemaal daags twee capsules. Dat is op zijn zachtst gezegd nogal slordig.”
De veronderstelling van de onderzoekers dat het effect van absintalsem komt door een antivirale werking, noemt Kraneveld vrij kort door de bocht. „Het onderzoek levert daarvoor geen bewijs. „Ik kan slechts één studie vinden uit 2006, maar in dit onderzoek ging het niet om een herpesvirus. Bovendien is het oorzakelijke verband tussen herpesvirussen en de ziekte van Crohn niet aangetoond.”
Als „het echt waar is wat de onderzoekers gemeten hebben”, stelt Kraneveld een kwalitatief betere vervolgstudie voor waarin absintalsem ook wordt vergeleken met TNF-alfa blokkers, waarvan de werkzaamheid duidelijk is aangetoond.
Chronische ontstekingsziekte De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van het darmslijmvlies, in het Engels aangeduid als inflammatory bowel disease (IBD). Tot deze categorie hoort ook colitis ulcerosa. Colitis beperkt zich tot een ontsteking van de dikke darm, terwijl bij crohn meestal zowel de dunne als de dikke darm is aangedaan.
Crohn en colitis ulcerosa behoren tot de zogeheten auto-immuunziekten, waarbij het afweerapparaat zich keert tegen het eigen lichaam. Beide aandoeningen zijn onderscheiden van het prikkelbare darmsyndroom (irritable bowel syndrome of IBS), met klachten als een opgeblazen gevoel in de buik, winderigheid, onregelmatige ontlasting en soms ook buikpijn. Tegen IBS helpt absintalsem volgens de onderzoekers niet.
De belangrijkste klachten van crohnpatiënten zijn buikpijn, krampen, diarree, misselijkheid, koorts en (soms ongemerkt) bloedverlies. Dit kan leiden tot bloedarmoede, vermoeidheid en vermagering.
Doordat het darmslijmvlies is aangedaan, is de voedselopname verstoord. Wanneer bepaalde voedingsstoffen niet goed worden opgenomen, kunnen in het lichaam tekorten ontstaan.
Bij een kwart tot een derde van de IBD-patiënten blijven de ontstekingen niet alleen beperkt tot het maagdarmkanaal. Ook pijnlijke zwellingen van bijvoorbeeld knieën, ellebogen, enkels en polsen kunnen voorkomen.
Oud middel uit volksgeneeskunde Absintalsem (Artemisia absinthium) heeft oude papieren in de volksgeneeskunde. Het middel was al bekend bij onder meer de oude Grieken. De soortnaam is afgeleid van Artemis, de godin van de jacht, natuur en maan. Absinthium komt van een Grieks woord dat ongenoegen betekent, waarschijnlijk vanwege de zeer bittere smaak van het kruid.
Voor medicinaal gebruik worden jonge bladeren en takjes van de plant gebruikt. Ze bevatten onder meer diverse bitterstoffen (waaronder absinthine), flavonoïden, fenolzuren en lignanen.
Al eeuwen geleden stond absintalsem bekend als een middel tegen verminderde eetlust en spijsverteringsklachten, zoals winderigheid en buikkramp. Het werd in de volksgeneeskunst gebruikt om de maagzuur- en galproductie te verhogen, de leverfunctie te verbeteren en bacteriën, schimmels en wormen te bestrijden. Vanwege deze laatste toepassing draagt het kruid in het engels de naam ”wormwood”.
